Իրավակազմավորման փուլի անհրաժեշտության հայեցակարգային հիմնախնդիրները և ՀՀ-ում ներդրման նախադրյալները - Մարտիրոսյան, Հայկ (Bulletin of Yerevan University C: Jurisprudence, 2024)
Improving the quality of legal norms has a significant impact on the process of forming a strategic and programmatic state through the improvement of the quality of life of society representatives, the comfort of life, and the development of legal awareness. From the point of view of the realization of the goal, it is important to develop and implement the tools and substantive proposals that will lead to the improvement of the quality of legal norms. Ensuring broad public involvement in the process of forming legal norms, introducing real and realistic mechanisms that will take into account the best foreign experience, localizing it to local conditions and public demands, is of primary importance in this matter. Legal formation deserves special attention as the primary stage of rule-making, which in terms of content is the set of steps for the study, analysis, evaluation, public opinion, public demands, opinions, positions regarding the formation of public opinion, that is, the set of steps to raise legal awareness. The law-making phase operates in a different format and with the effectiveness and degree of influence in the context of different sources of law. Thus, in the countries of the Anglo-Saxon legal system, legal custom as a source of law is widely used in administrative and legal relations, from civil law relations to business circulation relations. It should be noted that in the Anglo-Saxon legal system, the most important and widely applicable tool of the law-making phase is also the operation of lobby organizations, whose operations are related not only to the operation of different national communities, but also to the operation of social communities. However, the activity of the latter is actively combined with the work of brain centers. Ուսումնասիրությունը նվիրված է իրավանորմերի որակի բարելավման համար էական ազդեցություն ունեցող հասարակության ներկայացուցիչների կյանքի որակի բարելավման, կենսագործունեության հարմարավետության, իրավագիտակցության զարգացման ճանապարհով ռազմավարական և ծրագրային պետություն ձևավորելու գործընթացի ուսումնասիրությանը: Նպատակի իրագործման տեսանկյունից կարևոր է մշակել և ներդնել այն գործիքակազմն ու բովանդակային առաջարկները, որոնք կհանգեցնեն իրավանորմերի որակի բարելավմանը: Այդ գործում առաջնային է իրավանորմերի ձևավորման գործընթացում հանրային լայն ներգրավվածության ապահովումը, իրական և իրատեսական մեխանիզմների ներդրումը, որոնք կհաշվառեն արտասահմանյան լավագույն փորձը՝ տեղայնացնելով այն տեղական պայմաններին և հասարակական պահանջմունքներին: Հատկապես ուշադրության է արժանի  իրավակազմավորումը որպես նորմաստեղծման առաջնային փուլ, որը  բովանդակային առումով ոլորտային իրավակարգավորումների վերաբերյալ հանրային պահանջմունքների, կարծիքի, դիրքորոշումների ուսումնասիրության, վերլուծության, գնահատման, հանրային կարծիքի ձևավորման նպատակով հանրության նախապատրաստության, այն է՝ իրավագիտակցության բարձրացման քայլերի ամբողջությունն է: Իրավակազմավորման փուլը տարբեր ձևաչափով և ազդեցության արդյունավետությամբ ու աստիճանով է գործում իրավունքի տարբեր աղբյուրների համատեքստում: Այսպես, անգլոսաքսոնական իրավական համակարգի երկրներում իրավական սովորույթը որպես իրավունքի աղբյուր լայնորեն կիրառվում է վարչաիրավական հարաբերությունների, քաղաքացիաիրավական հարաբերություններից՝ գործարար շրջանառության հարաբերություններում: Հարկ է նշել, որ անգլոսաքսոնական իրավական համակարգում իրավակազմավորման փուլի կարևորագույն և լայնորեն կիրառելի գործիք է հանդիսանում նաև լոբիստական կազմակերպությունների գործունեությունը, որոնց գործառնություններն առնչվում են ոչ միայն տարբեր ազգային համայնքների, այլ նաև սոցիալական համայնքների գործունեությանը: Սակայն վերջիններիս գործունեությունն ակտիվորեն համադրվում է նաև ուղեղային կենտրոնների աշխատանքի հետ: Повышение качества правовых норм оказывает существенное влияние на процесс формирования стратегического и программного государства через повышение качества жизни представителей общества, комфортность жизни, развитие правосознания. С точки зрения реализации поставленной цели важно разработать и внедрить инструменты и содержательные предложения, которые приведут к повышению качества правовых норм. Первостепенное значение в этом вопросе имеет обеспечение широкого общественного участия в процессе формирования правовых норм, внедрение реальных и реалистичных механизмов, учитывающих лучший зарубежный опыт, локализующих его под местные условия и общественные запросы. Особого внимания заслуживает правовое формирование как первичный этап нормотворчества, который по содержанию представляет собой совокупность шагов по изучению общественных запросов, мнений, позиций, анализа, оценки, формирования общественного мнения, то есть совокупность шагов повысить правовую грамотность. Законотворческий этап протекает в разном формате, с разной эффективностью и степенью влияния в контексте разных источников права. Так, в странах англосаксонской правовой системы правовой обычай как источник права широко используется в административно-правовых отношениях от отношений гражданско-правового характера до отношений делового оборота. Следует отметить, что в англосаксонской правовой системе важнейшим и широко применимым инструментом этапа законотворчества является также деятельность лоббистских организаций, деятельность которых связана не только с деятельностью различных национальных сообществ, но и деятельности социальных сообществ. Однако деятельность последних активно сочетается с работой мозговых центров.