Գույքի՝ ապօրինի ծագում ունենալու «կանխավարկածի» իրավականբնույթը և բովանդակությունը - Մարկոսյան, Տիգրան (Bulletin of Yerevan University C: Jurisprudence, 2024)
The civil confiscation proceedings is a novelty in Armenian legal system and the comprehensive study of both complex and individual issues hold significant relevance. In this regard, the issues of the presumption of illegal origin of property is of particular importance, as its proper application is crucial for achieving a balance between public and private interests, as well as for ensuring human rights protection. This work is based on international documents, domestic legislation, and procedural studies, outlining the general proceedings for confiscating property deemed to have an illicit origin, its stages, the nature of evidentiary presumptions and their procedural significance, the conditions under which the presumption of illegal origin is applied, and the implications of this presumption. It also addresses the concept of "balancing of probabilities" relevant to these proceedings, or the criterion of "preponderance of evidence." In conclusion, the findings presented in this article may provide valuable insights for the ongoing development of legal practice and the refinement of existing regulations. Քաղաքացիական բռնագանձման կառուցակարգը նորույթ է Հայաստանի Հանրապետության իրավական համակարգում և դրա ինչպես համապարփակ, այնպես էլ առանձին ինստիտուտների  հետազոտության անհրաժեշտությունը ունի խիստ արդիականություն։ Այս առումով առանձնակի կարևորություն ունի գույքի՝ ապօրինի ծագում ունենալու կանխավարկածի հետ կապված հարցերի քննարկումը, քանի որ դրա իրավաչափ կիրառումը ունի առանցքային նշանակություն քննարկվող կառուցակարգի շրջանակում հանրային և մասնավոր շահերի հավասարակշման, ինչպես նաև մարդու իրավունքների արդյունավետ պաշտպանության երաշխավորման տեսանկյուններից։ Միջազգային փաստաթղթերի, հայրենական օրենսդրության և դատավարագիտության մեջ ձևավորված մոտեցումների հիման վրա աշխատանքում ներկայացվում է ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման վարույթի ընդհանուր իրավական բնութագիրը, դրա փուլերը, ապացուցողական կանխավարկածների էությունը և դատավարական նշանակությունը, գույքի՝ ապօրինի ծագում ունենալու կանխավարկածի գործողության պայմանները և դրա ուժով ենթադրվող փաստը, ինչպես նաև սույն վարույթում կիրառելի «հավանականությունների հավասարակշռման» կամ «ապացույցների գերակշռման» չափանիշը։ Հոդվածում հեղինակը ներկայացնում է գիտագործնական մի շարք եզրահանգումներ, որոնցից է գույքի՝ ապօրինի ծագում ունենալու կանխավարկածի դատավարագիտական ընկալումներին անհամապատասխանությունը, դրա վարկածի բնույթ ունենալը և որոշակի ապացուցման միջոցներով ապացուցման ենթակա լինելը և այլն։ Որպես արդյունք կարելի է փաստել, որ հոդվածում ներկայացված եզրահանգումները կարող են ուղենիշային լինել իրավակիրառ պրակտիկայի, ինչպես նաև առկա կարգավորումների  հետագա զարգացման համար։ Механизм гражданского взыскания является новшеством в правовой системе Республики Армения, и необходимость его всестороннего изучения, а также исследования отдельных институтов, имеет большую актуальность. В этом контексте обсуждение вопросов, связанных с презумпцией незаконного происхождения имущества, имеет особое значение, поскольку его правомерное применение критически важно для поддержания баланса общественных и частных интересов в рамках рассматриваемого механизма, а также для гарантии эффективной защиты прав человека. На основе подходов, выработанных в международных документах, отечественном законодательстве и процессуальном правоведении, в работе представлена общая правовая характеристика производства по обращению взыскания на имущество незаконного происхождения, его этапы, сущность и процессуальное значение доказательных презумпций, условия действия презумпции незаконного происхождения имущества и предполагаемый факт ее силы, а также критерий «баланса вероятностей» или «преобладания доказательств», применимый в данном производстве. В статье автор представляет ряд научно-практических выводов, среди которых несоответствие процессуальных представлений о презумпции незаконного происхождения имущества, его гипотетический характер и возможность доказывания определенными средствами доказывания и т. д. В результате можно констатировать, что выводы, изложенные в статье, могут стать ориентиром для дальнейшего развития правоприменительной практики, а также действующих регулирований.