Էկոլեզվաբանական հոգսերը Հայաստանի Հանրապետության լեզվամիջավայրում - Ադիլխանյան, Անահիտ; Աղաջանյան, Զարիկ (Bulletin of Yerevan University B: Philology, 2025)
Հոդվածում, օգտագործելով էկոլեզվաբանության (նաև լեզվաապագայաբանության) ընձեռած հնարավորությունները, փորձել ենք միջազգային չափանիշներին համապատասխան ներկայացնել Հայաստանի Հանրապետության և Սփյուռքի լեզվամիջավայրերը՝ որպես մարդ - բնություն – լեզու էկոհամակարգի բաղադրիչ, և քաղաքակիրթ աշխարհին ներկայացնել հայերենի առանձնահատկություններն ու «հոգսերը»՝ «հայերենի՞, թե՞ հայության հիմնախնդիրներ» համատեքստում: Հոդվածի շարադրման ընթացքում նպաատակային ենք դարձրել իբրև ուսումնասիրության ելակետ ունենալ գործառական դժվարություններ ունեցող, խնդրահարույց, լեզվակրթական միջավայրի, խոսքի մշակութականացման գործընթացի վրա բացասաբար ազդող արտաքին և ներքին գործոնների, քաղաքական և սոցիալական վտանգավոր շերտերի վերլուծությունը և արձանագրել էկովերջնարդյունքները: Ամփոփելով ուսումնասիրության արդյունքները՝ հանգել ենք այն եզրակացության, որ ՀՀ լեզվամիջավայրում հայերենի գործառութային շրջանակներն ընդլայնվել են, և այսօր հայերենի մաքրության և պահպանության աստիճանը որոշվում է «էկո» համախմբով: Վերջնարդյունքային կարգախոսն այն է, որ արտաքին աշխարհի և հայկական համայնքներ ունեցող բազմաթիվ երկրների հետ ՀՀ-ի հարաբերությունների կարգավորման հիմնական գործիքներից մեկը լեզվական-մշակութային բաղադրիչն է: В статье мы использовали международные достижения эколингвистики (также лингвистической футурологии) и попытались в соответствии с международными стандартами представить языковые среды Республики Армения и Диаспоры, как компонент экосистемы человек - природа – язык․ Мы стремились представить особенности и «озабоченности» армянского языка цивилизованному миру в контексте «проблем армянского языка или армянства?»․ При написании статьи в качестве отправной точки мы выбрали проблемные языковые реалии с функциональными трудностями, проанализировали внешние и внутренние факторы, негативно влияющие на национальную среду, процесс культурализации речи, политические и социально опасные слои, зафиксировали экоконечные результаты. В результате нашего исследования мы пришли к выводу, что функциональная сфера армянского языка в языковой среде Республики Армения расширилась, и сегодня степень чистоты и сохранности армянского языка определяется комплексом «эко». Итоговый девиз заключается в том, что одним из основных инструментов регулирования отношений Республики Армения с внешним миром и многочисленными странами с армянскими общинами является лингвокультурный компонент. In the article, we have used the international achievements of ecolinguistics (also linguistic futurology) and have tried to comprehensively and in accordance with international standards present the language environments of the Republic of Armenia and the Diaspora as a component of the human - nature - language ecosystem․ We aimed to present the peculiarities and “concerns” of the Armenian language to the civilized world in the context of “problems of the Armenian language or Armenianness?”․ During the writing of the article, as a starting point, we chose problematic linguistic realities with functional difficulties, analyzed the external and internal factors negatively affecting the national environment, the process of culturalization of speech, political and social dangerous layers, and recorded eco-end results. As a result of our study, we came to the conclusion that the functional scope of Armenian in the language environment of the Republic of Armenia has expanded, and today the degree of purity and preservation of Armenian is determined by the “eco” complex. The final motto is that one of the main tools for regulating the relations of the Republic of Armenia with the outside world and numerous countries with Armenian communities is the linguistic-cultural component.