Contra legem իրավունքի զարգացման լեգիտիմացումը ևզսպումների կառուցակարգերը - Ղամբարյան, Արթուր (Bulletin of Yerevan University C: Jurisprudence, 2024)
The purpose of this research is to ascertain whether courts are endowed with legitimacy to develop law contra legem (against the law). Primarily, the article asserts that currently democratic legitimacy is in a state of crisis: elected European political leaders are refraining from engaging in politics, ceding their positions to populists, autonomous (independent) bodies, or major non-governmental organizations. Furthermore, the notion is developed that the legitimacy of laws adopted by bodies in such a political crisis is by no means a fact, but merely a presumption. Thus, the presumption of the legitimacy of the law can be challenged judicially, where the court is empowered to implicitly establish the illegitimacy of the law in case of its contradiction to legal principles. Consequently, the court may ensure the further development of law contra legem, that is, against illegitimate law.  The legitimacy of the court is derived from independence, integrity, and other legal principles, which in turn also serve as a means of legitimizing the judicial act contra legem. In support of this thesis, it should be noted that no society would want a legislative requirement in its legal system that contradicts the minimum requirements of justice and whose blatant illogicality would be evident even to a fourteen-year-old child. In contrast to more radical legal realism, in the development of law contra legem, the court does not become a "sovereign," but its decision contra legem becomes a decision of the "sovereign," since 1) the text of the law continues to retain its significance for the courts; 2) the court develops law not ex nihilo but based on legal principles and is obliged to justify their application. The article also examines mechanisms of checks and balances aimed at reducing the risks of replacing representative democracy with "juristocracy" when applying the doctrine contra legem. These mechanisms of checks and balances include institutional and substantive limits on the development of law contra legem, as well as internal restraints. Ուսումնասիրության նպատակն է պարզել, թե դատարաններն արդյո՞ք օժտված օրենքին հակառակ (contra legem) իրավունքը զարգացնելու լեգիտիմությամբ։ Նախ՝ ներկայացվում է, որ  ժողովրդավարական լեգիտիմությունը ներկայումս գտնվում է ճգնաժամի մեջ․  Եվրոպայում ընտրովի քաղաքական գործիչներն հրաժարվել են քաղաքականությունից, իրենց դիրքերը զիջել են պոպուլիստներին, ինքնավար (անկախ) մարմիններին կամ ոչ պետական խոշոր կազմակերպություններին։ Երկրորդ՝ ճգնաժամի մեջ գտնվող քաղաքական մարմինների ընդունած օրենքների լեգիտիմությունը ոչ թե փաստ է, այլ ենթադրություն (կանխավարկած) է։ Օրենքի լեգիտիմության կանխավարկածն հնարավոր է հերքել դատական ընթացակարգերի միջոցով, երբ դատարանը իմպլիցիտ որոշում է, որ օրենքը լեգիտիմ չէ, քանի որ այն հակասում է իրավունքի սկզբունքներից, ուստի իրավունքը կարող է զարգացնել  ոչ լեգիտիմ օրենքին հակառակ։ Դատարանի լեգիտիմության աղբյուրը անկախության, ազնվության և իրավունքի այլ սկզբունքներն են։ Իրավունքի սկզբունքները նաև contra legem դատական ակտի լեգիտիմացման միջոց են։ Նման պնդում անելու հիմքն այն է, որ ոչ մի հասարակություն չէր ցանկանա, որպեսզի իր երկրի իրավական համակարգում գործի արդարության կամ տրամաբանության նվազագույն պահանջներին հակասող այնպիսի օրենսդրական կարգավորում, որի աղաղակող անտրամաբանությունը և անարդարությունը պարզ է նույնիսկ տասնչորս տարեկան երեխային։ Ի տարբերություն արմատական իրավաբանական ռեալիզմի, contra legem իրավունքի զարգացման ժամանակ դատարանը չի վերածվում «սուվերենի», իսկ նրա contra legem որոշումը ՝ «սուվերենի» որոշման, քանի որ 1) օրենքի տեքստը շարունակում է պահպանել իր նշանակությունը դատարանների համար. 2) դատարանը իրավունքը զարգացնում է ոչ թե ex nihilo, այլ իրավունքի սկզբունքների հիման վրա, և դատարանը պարտավոր է հիմնավորել դրանց կիրառումը: Contra legem իրավունքի զարգացման դոկտրինը ենթադրում է զսպման կառուցակարգեր, որոնք կոչված են նվազեցնելու ներկայացուցչական ժողովրդավարությունը «յուդոկրատիայով» փոխարինելու ռիսկերը։ Զսպման կառուցակարգերը ներառում են՝ contra legem իրավունքի զարգացման ինստիտուցիոնալ և ոլորտային սահմանները, ինչպես նաև՝ ներքին զսպումները։ Цель настоящего исследования – выяснить, наделены ли суды легитимностью развивать право contra legem (вопреки закону). В первую очередь, в статье констатируется, что в настоящее время демократическая легитимность находится в состоянии кризиса։ избираемые европейские политические лидеры отказываются от занятия политикой, уступив свои позиции популистам, автономным (независимым) органам или крупным негосударственным организациям. Далее развивается мысль о том, что легитимность принимаемых находящимися в подобном политическом кризисе органами законов является отнюдь не фактом, а лишь предположением (презумпцией). Так, презумпция легитимности закона может быть оспорена в судебном порядке, когда суд когда суд имплицитно решает, что закон нелегитимен, в зависимости от того, противоречит ли последний принципам права или нет. Отсюда следует, что суд может обеспечивать дальнейшее развитие права contra legem, то есть вопреки нелегитимному закону. Источником легитимности суда выступают независимость, честность и другие принципы права, которые, в свою очередь, также являются средством легитимации судебного акта contra legem. В обоснование данного тезиса следует указать, что ни одно общество не хотело бы, чтобы в правовой системе его страны наличествовало законодательное требование, которое противоречило бы минимальным требованиям справедливости и вопиющая нелогичность которого была бы очевидна даже четырнадцатилетнему ребенку. В отличие от более радикального юридического реализма при развитии права contra legem суд не превращается в «суверена», а его решение contra legem-в решение «суверена», поскольку 1) текст закона продолжает сохранять для судов свое значения; 2) суд развивает право не ex nihilo, а на основе принципов права и суд обязан обосновать их применение. Предметом рассмотрения статьи являются также механизмы сдержек, призванные снизить риски замены представительной демократии «юдократией» при применении доктрины contra legem. Механизмы сдержек включают в себя институциональныую и предметную пределы развития права contra legem, а также внутренние сдержки.