PSYCHOLOGICAL SUPPORT FOR FAMILIES AFFECTED BY WAR (BY THE EXAMPLE OF THE 2020 ARTSAKH WAR) - Mikaelian, Marine (Modern Psychology, 2024)
The article presents work aimed at identifying the psychological problems of families who suffered from the 44-day war in Artsakh, and their post-war social and psychological rehabilitation. Psychological support was provided to 50 families living in different regions of Armenia. The families were classified according to these criteria: families with wounded soldiers, families of war victims, forcibly displaced families. For 6 months, in-person and long-distance psychological support was provided to 130 people. Both individual and group support was provided. The main method of work was a psychotherapeutic conversation. An eclectic approach was applied. Psychological support had 3 main directions, since we dealt with different problems: trauma, loss, displacement. The author's model of psychological rehabilitation of military personnel, created in 2020 from their own experience of working with the wounded during and after the war, was applied. It consists of 6 stages: desensitization, transition from thoughts to emotions and bodily sensations, activation of resources, anchoring, new history, socio-psychological recovery. The work was performed within the framework of cognitive-behavioral, rational, gestalt, humanistic, existential, logo-, photo- and sedative therapy. Body-oriented, cognitive-behavioral, positive and polyvagal therapies were used to relieve emotional stress, verbalize feelings and strengthen positive thoughts of family members of the wounded. With families of the war victims, the farewell ritual of A.B. Kabikenova "Koshtasu", which includes 6 techniques built on a combination of existential and gestalt therapy: gratitude, asking for forgiveness, resentment, love, farewell, lesson. Work with displaced persons had the following focus - to survive negative life events, overcome the crisis of personal identity, adequately assess their own situation, adapt to a new environment, form psychological stability. In the course of the work, a number of psychological problems of the wounded, their families, families of war victims and displaced persons were revealed. As a result of psychological support, it was possible to face traumatic experience, verbalize and discharge emotions, reflect on their own experiences, mobilize resources, develop skills to manage emotions, rethink life, mitigate the ontological crisis, expand the time perspective, stimulate prospective motivation, activate coping mechanisms, psychologically readapt to the conditions of life, provide post-traumatic personal growth. Հոդվածում ներկայացվում է արցախյան 44-օրյա պատերազմից տուժած ընտանիքների հոգեբանական խնդիրների վերհանմանն ու հետպատերազմյան սոցիալ-հոգեբանական վերականգնմանն ուղղված աշխատանքը։ Հայաստանի տարբեր մարզերում բնակվող 50 ընտանիքների հետ իրականացվել է հոգեբանական աջակցություն։ Ընտանիքները դասակարգվել են հետևյալ չափանիշներով՝ վիրավոր զինծառայող ունեցող, պատերազմում զոհ ունեցող և բռնի տեղահանված։ 6 ամիսների ընթացքում առերես և հեռավար հոգեբանական աջակցություն է ցուցաբերվել պատերազմից տուժած 130 անձանց։ Կախված խնդրի բնույթից՝ կատարվել է ինչպես անհատական, այնպես էլ խմբային հոգեբանական աջակցություն։ Աշխատանքի հիմնական մեթոդը եղել է հոգեթերապևտիկ զրույցը։ Ցուցաբերվել է էկլեկտիկ մոտեցում։ Հոգեբանական աջակցությունն ունեցել է 3 հիմնական ուղղվածություն, քանի որ գործ ունեինք տարբեր խնդիրների հետ՝ վիրավորում, կորուստ, տեղահանում։ Կիրառվել է զինծառայողների հոգեբանական վերականգնման հեղինակային մոդել, որը ստեղծվել է 2020թ. պատերազմի օրերին և դրանից հետո վիրավորների հետ աշխատելու սեփական փորձառության արդյունքում։ Այն բաղկացած է 6 փուլից՝ դեսենսիբիլիզացիա, անցում մտքերից դեպի հույզեր և մարմնական զգացողություններ, ռեսուրսների վերհանում, խարիսխ, նոր պատմություն, սոցիալ-հոգեբանական վերականգնում։ Աշխատանքը կատարվել է կոգնիտիվ-վարքաբանական, ռացիոնալ, գեշտալտ, հումանիստական, էքզիստենցիալ, սեդատիվ, լոգո- և ֆոտո- թերապիաների շրջանակում։ Վիրավորների ընտանիքի անդամների հուզական լարվածությունը թուլացնելու, ապրումների վերբալիզացիայի և պոզիտիվ մտքերի ամրապնդման նպատակով կիրառվել են մարմնին կողմնորոշված, կոգնիտիվ-վարքաբանական, պոզիտիվ և պոլիվագալ տեսության թերապիաներ։ Հարազատի կորուստ ունեցողների հետ կիրառվել է Ա.Բ. Կաբիկենովայի «Կոշտասու» հրաժեշտի ծիսակարգը, որը ներառում է էքզիստենցիալ և գեշտալտ թերապիաների համակցությամբ կառուցված 6 տեխնիկաներ՝ երախտագիտություն, ներելու խնդրանք, վիրավորանքներ, սեր, հրաժեշտ, դաս։ Տեղահանվածների հետ կատարել ենք աշխատանք բացասական կենսական իրադարձությունները վերապրելու, սոցիալական և անձնային նույնականության ճգնաժամը հաղթահարելու, սեփական իրավիճակն ադեկվատ գնահատելու, նոր միջավայրին հարմարվելու, հոգեբանական կայունություն ձևավորելու ուղղությամբ։ Հոգեբանական աջակցության ընթացքում վեր հանվեցին վիրավորների, նրանց ընտանիքի անդամների, զոհված հարազատ ունեցողների, բռնի տեղահանվածների մի շարք հոգեբանական խնդիրներ։ Աշխատանք արդյունքում կատարվեց՝ տրավմատիկ փորձառության հետ առերեսում, հույզերի վերբալիզացիա և լիցքաթափում, սեփական ապրումների ռեֆլեքսիա, ռեսուրսների վերհանում, հույզերի կառավարման հմտությունների ձևավորում, կյանքի վերաիմաստավորում, գոյաբանական ճգնաժամի մեղմում, ժամանակային հեռանկարի ընդլայնում, պրոսպեկտիվ մոտիվացիայի խթանում, քոփինգ մեխանիզմների ակտիվացում, հոգեսոցիալական վերահարմարում կենսագործունեության պայմաններին, հետտրավմատիկ անձնային աճ։ Հանգուցային բառեր՝ հոգեբանական աջակցություն, պատերազմից տուժած ընտանիքներ, սոցիալ-հոգեբանական վերականգնում, վերահարմարում, վիրավոր ունեցող ընտանիքներ, զոհ ունեցող ընտանիքներ, տեղահանված ընտանիքներ։ В статье представлена работа, направленная на выявление психологических проблем семей, пострадавших в результате 44-дневной войны в Арцахе, и их послевоенную социально-психологическую реабилитацию. Психологическая поддержка была оказана 50 семьям, проживающим в разных регионах Армении. Семьи были классифицированы по следующим  критериям: семьи с ранеными солдатами, семьи жертв войны, семьи вынужденных переселенцев. За 6 месяцев очная и дистанционная психологическая поддержка была оказана 130 людям, пострадавшим от войны. В зависимости от характера проблемы оказывалась как индивидуальная, так и групповая психологическая поддержка. Основным методом работы была психотерапевтическая беседа. Был применен эклектический подход. Психологическая поддержка имела 3 основные направления, поскольку мы имели дело с разными проблемами: травма, утрата, вынужденное переселение. Применена авторская модель психологической реабилитации военнослужащих, созданная в 2020 году в результате собственного опыта работы с ранеными во время и после войны. Она состоит из 6 этапов: десенсибилизация, переход от мыслей к эмоциям и телесным ощущениям, активация ресурсов, якорение, новая история, социально-психологическое восстановление. Работа выполнена в рамках когнитивно-поведенческой, рациональной, гештальт-, гуманистической, экзистенциальной, лого-, фото- и седативной терапии. Для снятия эмоционального напряжения, вербализации чувств и усиления позитивных мыслей членов семей раненых использовались телесно-ориентированная, когнитивно-поведенческая, позитивная и поливагальная терапии. С семьями жертв войны был применен ритуал прощания А.Б. Кабикеновой «Коштасу», включающий 6 техник, построенных на сочетании экзистенциальной и гештальт-терапии: благодарность, просьба о прощении, обиды, любовь, прощание, урок. С вынужденными переселенцами работа имела следующую направленность - пережить негативные жизненные события, преодолеть кризис личностной идентичности, адекватно оценить собственную ситуацию, адаптироваться к новой среде, сформировать психологическую устойчивость. В ходе работы выявлены ряд психологических проблем раненых, членов их семей, семей жертв войны и вынужденных переселенцев. В результате психологической поддержки им удалось противостоять травматическому опыту, вербализовать и разрядить эмоции, рефлексировать собственные переживания, мобилизовать ресурсы, развить навыки управления эмоциями, переосмыслить жизнь, смягчить онтологический кризис, расширить временную перспективу, стимулировать проспективную мотивацию, активировать копинг механизмы, психосоциально реадаптироваться к условиям жизни, обеспечить посттравматический личностный рост.