بازنمایی گفت‌مان شعری ارغوان، سرودۀ سایه - نصیری, پریسا; علیزاده خیاط, ناصر (Ghālib (Kabul, Afghanistan), 2023)
تحلیل گفت‌مانِ انتقادی، یکی از نظریه¬های مطرح در حوزۀ نقد ادبی است، که امروزه توجه بسیاری از پژوهش گرانِ زبان و ادبِ فارسی را برانگیخته است. این نظریه، با بررسی مطالعات تجربی میان تحولات اجتماعی و فرهنگیِ قلم‌روهای گوناگون جامعه و گفت‌مان¬های موجود در آن، ضمن بیان رابطه میان ملاک¬های درونی و بیرونی متن، قدرت مسلط جامعه¬‌یی را که اثر ادبی در آن شکل گرفته است، مورد بررسی قرار می‌دهد. فرکلاف یکی از نظریه¬پردازان در حوزۀ گفت‌مان انتقادی است، که برای نظریۀ خود سه سطح را در نظر دارد. در سطح اول، براساس دستور نقش¬گرای هلیدی، به بررسی ساختار متن می‌پردازد؛ در سطح دوم، که تفسیر نام دارد، به بررسی بافت موقعیتی و بینامتنیِ به‌کاررفته در متن نظر دارد و در سطح سوم،‌ تبیین به بررسی عوامل شکل¬گیری، ایدیولوژی و تأثیرات گفت‌مان می¬پردازد؛ ازجانبی، هوشنگ ابتهاج، یکی از شاعران برجسته در ادبیات معاصر فارسی‌است، که به ترسیم اوضاع سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در اشعارش پرداخته و واکاوی آثارش براساس روی‌کرد انتقادی و تحلیل گفت‌مان، دست‌آوردهای قابل توجهی را در اختیار ما قرار می¬دهد. در پژوهش حاضر برآن بودیم تا گفت‌مان¬های سیاسی و اجتماعی موجود در شعر ارغوان را بررسی کنیم و به این مهم دست یابیم که گفت¬مان¬های مطرح در شعر ارغوان کدام است و مؤلفه¬های موجود در این شعر تا چه اندازه با گفت¬مان انتقادی فرکلاف قابل پی¬گیری است؟ برای رسیدن به ‌هدف، با استفاده از روی‌کرد فرکلاف، به‌شیوة تحلیلی-توصیفی، داده‌ها را تهیه نموده‌ایم. یافته¬های ما از پژوهش، نشان می¬دهند: ابتهاج، با روایتی شاعرانه به بیان مسائلی چون نابرابری، بی¬عدالتی، وضعیت فرهنگی و سیاسی در شعر ارغوان پرداخته و با تقویت روحیۀ استقلال¬طلبی، آزادی و میل به مقاومت و ایستاده‌گی، به زنده‌گی و گفت¬مان تغییر در جامعۀ خود و بشریت امید دارد.